صفحه اصلی ارتباط باما درباره ما رایانامه خبر خوان

مجلس دهم: روایات «نون و قلم»

 روایت اول:

عَنْ سُفْيَانَ بْنِ السَّعِيدِ الثَّوْرِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ علیه السلام: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ مَا مَعْنَى قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ‏: الم‏ وَ المص‏ وَ الر وَ المر وَ كهيعص‏ وَ طه‏ وَ طس‏ وَ طسم‏ وَ يس‏ وَ ص‏ وَ حم‏ وَ حم عسق‏ وَ ق‏ وَ ن‏.

قَالَ صلی الله علیه و آله و سلم: … أَمَّا ن‏ فَهُوَ نَهَرٌ فِي الْجَنَّةِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اجْمُدْ فَجَمُدَ فَصَارَ مِدَاداً ثُمَّ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ لِلْقَلَمِ: «اكْتُبْ» فَسَطَرَ الْقَلَمُ فِي اللَّوْحِ الْمَحْفُوظِ مَا كَانَ وَ مَا هُوَ كَائِنٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.

فَالْمِدَادُ مِدَادٌ مِنْ نُورٍ وَ الْقَلَمُ قَلَمٌ مِنْ نُورٍ وَ اللَّوْحُ لَوْحٌ مِنْ نُورٍ.

وَ قَالَ سُفْيَانُ: فَقُلْتُ لَهُ: يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ! بَيِّنْ لِي أَمْرَ اللَّوْحِ وَ الْقَلَمِ وَ الْمِدَادِ فَضْلَ بَيَانٍ وَ عَلِّمْنِي مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ.

فَقَالَ علیه السلام: يَا ابْنَ سَعِيدٍ لَوْ لَا أَنَّكَ أَهْلٌ لِلْجَوَابِ مَا أَجَبْتُكَ، فَنُونٌ مَلَكٌ يُؤَدِّي إِلَى الْقَلَمِ وَ هُوَ مَلَكٌ وَ الْقَلَمُ يُؤَدِّي إِلَى اللَّوْحِ وَ هُوَ مَلَكٌ وَ اللَّوْحُ يُؤَدِّي إِلَى إِسْرَافِيلَ وَ إِسْرَافِيلُ يُؤَدِّي إِلَى مِيكَائِيلَ وَ مِيكَائِيلُ يُؤَدِّي إِلَى جَبْرَئِيلَ وَ جَبْرَئِيلُ يُؤَدِّي إِلَى الْأَنْبِيَاءِ وَ الرُّسُلِ.[1]

سفيان ثورى گويد: به جعفر بن محمّد بن علی بن حسین بن ابیطالب علیهم السلام عرض كردم: يا ابن رسول اللَّه ‏چيست معناى اینکه خداوند فرموده: «الم‏ و المص‏ و الر و المر و كهيعص‏ و طه‏ و طس‏ و طسم‏ و يس‏ و ص‏ و حم‏ و حمعسق و ق‏ و ن‏»؟

امام صادق علیه السلام فرمود: … «ن- نون-» نهرى در بهشت است كه خداوند آن را فرمود: «جامد شو!» پس آن نهر مدادی شد و سپس به قلم فرمود: «بنويس»‏، بلافاصله، قلم در لوح محفوظ، آن چه تا كنون بوده و آن چه پس از اين به وجود خواهد آمد نگاشت، مركّب و جوهر او نور بود، و قلم نيز از نور، و لوح نيز تكّه‏اى از نور است.

سفيان گفت: عرض كردم: كار لوح و قلم و جوهر را برايم واضح‏تر تشريح فرمائيد، و از علومى كه خدا به شما آموخته است به من ياد دهيد.

فرمود: يا ابن سعيد اگر شايسته پاسخ نبودى جوابت را نمى‏گفتم، پس «نون» فرشته‏اى است كه خود را به قلم مى‏رساند و قلم نيز فرشته‏اى است كه خود را به لوح مى‏رساند، و آن نيز فرشته‏اى باشد كه وحى را به اسرافيل رسانده، و او به ميكائيل مى‏رساند و وى نيز به جبرئيل و جبرئيل هم به پيامبران خدا- صلوات اللَّه عليهم- مى‏رساند.[2]

بیان روایت:

در این روایت نکاتی نهفته است:

نکتۀ اول: «نون وقلم» در این روایت دو احتمال دارد:

احتمال اول: بر اساس برخی روایات «نون» پیامبرصل الله علیه و اله و سلم،  و  «قلم» أمیر مؤمنان علی علیه السلام می‌باشند، چرا که «نون» یکی از اسماء پیامبر صلّی الله علیه و آله می‌باشد، و قلم نیز بر وجود مقدّس امیرمؤمنان علیه السلام اطلاق می‌گردد.

احتمال دوم: مراد از «نون و قلم»، دو ملک از ملائکه می‌باشند که مخلوق خداوند هستند.

نکتۀ دوم: بعضی اعلام علمای امامیه، مرتبۀ «نون و قلم» را عالم جبروت می‌دانند.

بنابر نظر برخی اعیان بزرگان امامیه، در عالم جبروت سه مرحله وجود دارد: عقول مهیم، عقول طولیه، عقول عرضیه، ولی جمعی دیگر از اعلام، عالم جبروت را متشکل از عقول طولیه و عرضیه دانسته‌اند.

در تطبیق «نون و قلم» بر این عوالم نظراتی وجود دارد:

نظر اول: چه بسا «نون» در مرتبۀ عقول مهیّمین بوده و «قلم» عقل اول است که عقلی کلّی می‌باشد و در رأس عقول طولیّۀ عالم جبروت جای دارد. بنابر این نظر «لوح» عالم عقول عرضیّه است.

نظر دوم: «نون» عقل اول و قلم عقل دوم در سلسلۀ عقول طولیه است، و «لوح» عالم عقول عرضیّه است.

نظر سوم: «نون» نفس کلیّه است، و «قلم» عقل اول می‌باشد، و این نظر با روایتی مناسب است که دلالت دارد بر این که قلم پیش از نون خلق شده است و  بعداً بیان آن خواهد آمد.

نکتۀ سوم: در تفسیر عالم «لوح» نیز اقوالی وجود دارد:

نظر اول: طبق بیان بعضی بزرگان علماء امامیه «لوح» عالم عقول عرضیّه است که در انتهای عالم جبروت قرار دارد و بعضی بزرگان از آن به «مُثُل افلاطونیّه» تعبیر می‌نمایند.

نظر دوم: بنابر نظر برخی دیگر «لوح» همان عالم نفوس کلیه است، که عالم ملکوت می‌باشد.

نظر سوم: بنابر نظر برخی مفسّران مراد از لوح در اینجا لوح محو و اثبات است که همان عالم مثال می‌باشد.

نکتۀ چهارم: اسرافیل و میکائیل و جبرائیل، که ملائکۀ مقرّب الهی هستند، علم وحی را از «نون و قلم و لوح» گرفته و به انبیاء الهی می‌رسانند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[1].معاني الأخبار – الشيخ الصدوق – ص 22 – 23

 [2]. معاني الأخبار- ترجمه محمدى، ج‏1، ص: 48

ارسال نظرات

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

  • آرشیو

  • خبرنامه روزانه

  • Copyright © 2014 معارف الهیة
  • I footnotes